Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach są wchłaniane i transportowane razem z tłuszczami.

Organizm może tworzyć ich zapasy, gdyż posiada zdolność ich magazynowania głównie w wątrobie, ale także w tkance tłuszczowej czy nerkach. Oznacza to, że nadmierne spożycie tych witamin, np. w postaci suplementów, zwiększa ryzyko ich toksycznego działania.

Witaminy z tej grupy odgrywają kluczową rolę w regulacji procesów leżących u podstaw rozwoju i działania organizmu.

Witamina A (retinol) bierze udział w procesach widzenia, a ponadto jest niezbędna do regulacji procesów podziału i różnicowania komórek. Jej niedobory zaburzają funkcjonowanie narządu wzroku, a także strukturę nabłonków, mogą też wiązać się z upośledzeniem odpowiedzi immunologicznej. Natomiast spożywanie wysokich dawek retinolu (np. w postaci suplementów) może prowadzić do hiperwitaminozy, której efektem jest zaburzenie funkcji wątroby (zapasy retinolu gromadzone są bowiem w wątrobie), a także zmiany w strukturze kości. Bardzo wysokie dawki witaminy A działają teratogennie. Dlatego przyjmowanie wysokich dawek witaminy A musi odbywać się pod kontrolą lekarza.

Witamina D reguluje metabolizm wapnia, wpływa na procesy proliferacji i różnicowania komórek, moduluje układ immunologiczny. Niedobór witaminy D przede wszystkim wiąże się z powstawaniem krzywicy u dzieci oraz rozwojem zaburzeń struktury tkanki kostnej i osteoporozą. Niekontrolowane przyjmowanie wysokich dawek witaminy D zaburza metabolizm wapnia i może prowadzić do kalcyfikacji różnych narządów (np. nerek).

Witamina E jest jednym z kluczowych antyoksydantów zapobiegających uszkodzeniom struktur komórkowych przez wolne rodniki. Odgrywa ponadto ważną rolę w przenoszeniu sygnałów między różnymi komórkami, wpływa na aktywność komórek układu immunologicznego oraz proces agregacji płytek krwi. Toteż zarówno niedobór jak i nadmiar tej witaminy powodują niekorzystne efekty zdrowotne. Witamina K syntetyzowana jest przez rośliny (filochinon) oraz bakterie (menochinony), w tym bakterie jelitowe (nie są one jednak dla człowieka istotnym źródłem tej witaminy). Witaminę K znajdujemy w większych ilościach w zielonych warzywach (kapusta włoska, szpinak, boćwina, brukselka), a także olejach rzepakowym i sojowym oraz niektórych gatunkach serów. Jej niedobór (spotykany stosunkowo rzadko) wiąże się przede wszystkim ze zwiększoną skłonnością do krwawień, gdyż witamina K jest jednym z kluczowych czynników krzepnięcia krwi.

 

 

 

 

 

 

Piśmiennictwo
  1. Rola dietetyka w prewencji i leczeniu chorób. Kompetencje i umiejętności dietetyka w Europie; Mirosław Jarosz, Lucyna Pachocka
  2. Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. Pod red. M. Jarosza, B. Bułhak-Jachymczyk. PZWL, Warszawa 2008
  3. Normy żywienia człowieka. Fizjologiczne podstawy. Pod red. Światosława Ziemlańskiego. Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2001.
  4. EURODIET. European Diet and Public Health. The continuing challenge. Working Part 1: Final Report, 14 June 2000. http://eurodiet.med.uoc.gr//
  5. Macronutrients and healful Diet. W „Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrates, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients).2005. The National Academy of Sciences.
  6. http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/265.html