Składniki mineralne

Składnik mineralny to pierwiastek pozostający po mineralizacji tkanek, tzn. pozbawieniu tkanek wody i substancji organicznych. W skład organizmu człowieka wchodzi ponad pięćdziesiąt pierwiastków zaliczanych do tej grupy, i stanowią one około 4% masy ciała. Zawartość poszczególnych pierwiastków jest różna. Te, które występują w ilości powyżej 0,01% masy ciała określane są jako makroelementy i należą do nich wapń, fosfor, sód, potas. Pierwiastki występujące w ilości mniejszej to tzw. mikroelementy (np. żelazo, cynk, magnez, chrom, jod) oraz pierwiastki śladowe (np. kobalt).
Składniki mineralne są elementami niezbędnymi w diecie, gdyż ich niedobór w organizmie prowadzi do zaburzeń w stanie zdrowia. Pełnią one bowiem niezwykle ważne funkcje. Takie składniki jak wapń, magnez, fosfor, krzem, fluor są kluczowymi elementami budującymi pewne części organizmu: kości, zęby, włosy. Inne, jak np. kobalt, miedź, żelazo, mangan, molibden, selen, cynk, wchodzą w skład licznych enzymów niezbędnych do przebiegu procesów biochemicznych o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu. Jod, wapń, chrom, magnez czy cynk są niezbędne do budowy i działania różnych hormonów. Natomiast sód i potas regulują funkcjonowanie błon biologicznych.

Dopływ składników mineralnych do komórek organizmu zależy nie tylko od ich zawartości w produktach spożywczych, ale także od zdolności organizmu do ich uwalniania ze złożonych struktur, w jakich tam występują oraz utworzenia form (zazwyczaj jonowych) umożliwiających danemu pierwiastkowi przemieszczenie się poprzez błonę śluzową jelit do krwi. W osoczu krwi pierwiastki te zazwyczaj występują w formie zjonizowanej, w formie kompleksów z aminokwasami lub związane są z białkami osocza (albuminami, globulinami) bądź specjalnymi białkami transportującymi, które odgrywają kluczową rolę w transporcie takich składników jak żelazo (transferyna) czy miedź (ceruloplazmina).

Z organizmu składniki mineralne wydalane są z kałem (większość składników), z moczem (sód, chlor, potas, wapń, fosfor, magnez, fluor, jod, selen) bądź z żółcią (żelazo, cynk, miedź, mangan). Do utraty wielu składników mineralnych dochodzi wraz z potem, a także krwią menstruacyjną. Kluczowym elementem jest zapewnienie ciągłego dowozu składników mineralnych na odpowiednim poziomie.

Należy pamiętać, iż w niektórych produktach są obecne składniki, które mogą utrudniać wchłanianie składników mineralnych (np. fityniany).

Odpowiednio urozmaicona dieta pozwala na zabezpieczenie organizmu we wszystkie niezbędne składniki.

Wysoka dostępność suplementów zawierających określone składniki mineralne sprawia, iż coraz częściej może dochodzić do zbyt wysokiego dowozu różnych mikroelementów i przekraczania górnych tolerowanych poziomów ich spożycia, co może wywoływać niekorzystne efekty metaboliczne.

Piśmiennictwo
  1. Rola dietetyka w prewencji i leczeniu chorób. Kompetencje i umiejętności dietetyka w Europie; Mirosław Jarosz, Lucyna Pachocka
  2. Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. Pod red. M. Jarosza, B. Bułhak-Jachymczyk. PZWL, Warszawa 2008
  3. Normy żywienia człowieka. Fizjologiczne podstawy. Pod red. Światosława Ziemlańskiego. Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2001.
  4. EURODIET. European Diet and Public Health. The continuing challenge. Working Part 1: Final Report, 14 June 2000. http://eurodiet.med.uoc.gr//
  5. Macronutrients and healful Diet. W „Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrates, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients).2005. The National Academy of Sciences.
  6. http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/265.html