Rola tkanki tłuszczowej w organizmie

Tkanka tłuszczowa obecnie nie jest postrzegana wyłącznie jako magazyn energetyczny. Uważa się, że aktywnie uczestniczy ona w przemianach metabolicznych ustroju. Obecna wiedza medyczna traktuje tkankę tłuszczową jako aktywny organ endokrynny.

Tkanka tłuszczowa jest zbudowana z komórek zwanych adipocytami, które zawierają główny zapas energii w organizmie. Adipocyt jest dużą, kulistą komórką, wypełnioną wakuolą tłuszczową, która stanowi 90% objętości komórki. Zadaniem komórki tłuszczowej i wakuoli jest magazynowanie tłuszczu. Poza adipocytami w obrębie tkanki tłuszczowej znajdują się: zrąb łącznotkankowy składający się z komórek i substancji pozakomórkowej, komórki nerwowe, komórki układu odpornościowego oraz bogata sieć naczyń krwionośnych.

 

Ze względu na morfologię i czynność tkankę tłuszczową dzielimy na:

  • żółtą – rolą tkanki tłuszczowej żółtej jest magazynowanie tłuszczu jako rezerwy energii.
  • brunatną – w organizmie ludzkim pierwotnie pojawia się w dwóch pierwszych miesiącach życia płodowego, znaczna jej ilość obserwowana jest u noworodków i dzieci, po czym w późniejszym okresie ulega reorganizacji w żółtą tkankę tłuszczową. W stale obniżonej temperaturze otoczenia pojawia się w większej ilości, szczególnie w okolicy nerek, nadnerczy, w śródpiersiu, na szyi, na przebiegu tętnic szyjnych i podobojczykowych oraz w dole pachwinowym. Brunatna tkanka tłuszczowa pełni kluczową rolę w termogenezie,
  • beżową (beige-in-white) ‒ typ pośredni pomiędzy białą i brunatną.

 

 

Rozmieszczenie tkanki tłuszczowej:

  • tkanka tłuszczowa podskórna jest głównym magazynem energii w ustroju, a jej ilość podlega największym okresowym wahaniom w ciągu całego życia.
  • tkanka tłuszczowa trzewna jest zlokalizowana głównie w jamie brzusznej, w przestrzeni zaotrzewnowej oraz w krezkach jelit. Otacza nerki i nadnercza oraz wielkie naczynia biegnące na tylnej ścianie brzucha i miednicy. Jej odmiana jest tkanka tłuszczowa podnasierdziowa oraz śródpiersiowa. Tkanka trzewna odpowiada za otyłość brzuszną.

U dorosłych objętość tkanki tłuszczowej trzewnej stopniowo wzrasta z wiekiem, ale objętość tkanki tłuszczowej podskórnej ma raczej tendencję do wzrastania wraz z generalnym otłuszczeniem, a nie z wiekiem. Mężczyźni posiadają proporcjonalnie więcej tkanki tłuszczowej trzewnej w stosunku do podskórnej niż kobiety.

 

Różnice między tkanką tłuszczową podskórną i brzuszną.

W tkance trzewnej stwierdza się liczniejsze niż w tkance podskórnej  receptory glikokortykosteroidów, androgenów, AT1 i b3-adrenergiczne.

Hormony produkowane przez tkankę tłuszczową trzewną, której nadmiar wiąże się z większym ryzykiem powikłań metabolicznych, są wydzielane do układu żyły wrotnej, skąd docierają bezpośrednio do wątroby, wpływając na jej czynność.

W tkance podskórnej, której produkty są uwalniane do krwiobiegu ogólnego, występują wyższe stężenia leptyny i adiponektyny niż w tkance zlokalizowanej w jamie brzusznej.

 

Nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie w otyłości brzusznej, wiąże się z insulinoopornością i upośledzoną tolerancją glukozy, które prowadzą do cukrzycy typu 2, a oprócz tego z dyslipidemią, podwyższonym ciśnieniem tętniczym, aktywacją procesów prozakrzepowych i prozapalnych, a więc z czynnikami miażdżycorodnymi. Te powikłania otyłości określa się mianem zespołu metabolicznego.

Do biologicznie aktywnych białek produkowanych przez adipocyty należą :

  • cytokiny i białka związane z cytokinami: leptyna, czynnik martwicy nowotworów a (TNF-a), interleukina 6
  • białka związane z układem krzepnięcia: inhibitor aktywatora plazminogenu 1, czynnik tkankowy
  • składowe dopełniacza i białka związane z układem dopełniacza: adipsyna, adiponektyna, białko stymulujące acylację
  • inne białka związane z układem odpornościowym: czynnik chemotaktyczny monocytów
  • lipidy i białka związane z metabolizmem i transportem lipidów: lipaza lipoproteinowa, białko transportujące estry cholesterolu, apolipoproteina E
  • enzymy związane z metabolizmem hormonów steroidowych: aromataza zależna od cytochromu P450, dehydrogenaza 17b-hydroksysteroidowa (17bHSD), dehydrogenaza 11b-hydroksysteroidowa typu 1 (11bHSD1)
  • angiotensynogen — białko układu renina–angiotensyna
  • inne białka (pozostałe adipokiny): rezystyna, apelina, wisfatyna

Wśród wyżej wymienionych białek, produkowanych przez komórki tłuszczowe, niektóre wykazują wszystkie cechy właściwe hormonom.

Adipocyty posiadają wiele receptorów, które umożliwiają interakcje tkanki tłuszczowej z układami dokrewnym, nerwowym i odpornościowym. Wśród receptorów dotychczas rozpoznano następujące:

  • receptory dla insuliny, glukagonu, hormonu wzrostu, tyreotropiny
  • receptory typu 1 i 2 dla angiotensyny II (AT1 i AT2)
  • receptory jądrowe dla glikokortykosteroidów, witaminy D, hormonów tarczycy, androgenów, estrogenów, progesteronu
  • receptory dla cytokin: leptyny, IL-6, TNF-a
  • receptory dla katecholamin: b1, b2, b3, a1, a2
  • receptory dla rezystyny

Leptyna jest hamującym łaknienie hormonem białkowym. Głównym źródłem leptyny jest tkanka tłuszczowa, a w niewielkim stopniu także łożysko, żołądek, mięśnie szkieletowe i mózg. Jej syntezę pobudzają: insulina, glikokortykosteroidy i estrogeny, obniżają natomiast:  androgeny, wolne kwasy tłuszczowe, hormon wzrostu. Stężenie leptyny, wydzielanej do krwiobiegu przez adipocyty, zwiększa się wraz z rosnącą masą tkanki tłuszczowej, a maleje gwałtownie w czasie stosowania diety z ograniczeniem kalorii i zmniejszaniem masy ciała.

Wydzielanie leptyny podlega rytmowi okołodobowemu— największe jest między godziną 22.00 a 3.00 w nocy.

Leptyna oddziaływuje z podwzgórzowymi ośrodkami sytości w regulacji pobierania pokarmu, jej kontrpartnerem jest grelina pochodzenia żołądkowego. Wypływa także na czynność osi podwzgórze – przysadka – tarczyca.

Adiponektyna jest produkowanym przez tkankę tłuszczową hormonem o działaniu przeciwcukrzycowym, przeciwzapalnym i przeciwmiażdżycowym.

Kolejną substancją produkowaną przez adipocyty jest rezystyna. Aktywuje ona enzymy glukoneogenezy i nasila glikogenolizę, skutkiem tego działania jest zwiększenie wątrobowej oporności na insulinę. Rolą rezystyny jest podtrzymywanie glikemii podczas głodu, a patologiczny efekt wiąże się z powstawaniem nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej.

Adiponektyna i rezystyna to hormony tkanki tłuszczowej wpływające na insulinowrażliwości i insulinooporność tkanek.

Nie można także pominąć obecności w tkance tłuszczowej cytokin charakterystycznych dla stanu zapalnego, mimo że w jej obszarze nie toczy się proces zapalny w tradycyjnym, klinicznym znaczeniu tego słowa. Wskaźniki stanu zapalnego w obszarze tkanki tłuszczowej w dużej mierze pochodzą z komórek łącznotkankowych oraz makrofagów, które są tam bogato reprezentowane.

Można przypuszczać, że cytokiny zapalne wraz z hormonami tkanki tłuszczowej modyfikującymi efekty działania insuliny odgrywają rolę w rozwoju powikłań naczyniowych w przebiegu zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2.

Tkanka tłuszczowa odgrywa istotną rolę w układzie dokrewnym nie tylko jako źródło hormonów, ale także jako miejsce ich metabolizmu, co głównie dotyczy steroidów. Istnieje możliwość lokalnej transformacji steroidów do ich postaci o większej lub mniejszej aktywności, co dotyczy zarówno tak zwanych steroidów płciowych, jak i kortykosteroidów.

 

Skutki nadmiaru tkanki tłuszczowej są powszechnie znane. Jednak nie tylko nadmiar, ale również niedobór tkanki tłuszczowe niekorzystnie wpływa na zdrowie.

Tłuszcz jest niezbędny do ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi wszystkich naszych narządów wewnętrznych. Dodatkowo zbyt mała ilość tkanki tłuszczowej u kobiet prowadzi do zatrzymania miesiączkowania. Może powodować spadek libido, problemy ze snem, zmniejszenie temperatury ciała, alergie, podatność na choroby, bezpłodność.

Jak wynika z powyższych informacji rola tkanki tłuszczowej w organizmie jest bardzo złożona. W odpowiednich ilościach jest ona niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Tkanka tłuszczowa jest tez ważnym organem endokrynnym. Leczenie nadwagi lub otyłości jest procesem żmudnym i długotrwałym, dlatego najlepiej jest dbać w sposób systematyczny o utrzymanie prawidłowej masy ciała. Nadmierna masa ciała to nie tylko defekt estetyczny, ale przede wszystkim zaburzenie, które ma negatywny wpływ na cały organizm i prowadzi do wielu chorób przewlekłych.

 

 

 

 

 

Źródła: 1.”Otyłość zapobieganie i leczenie” PZWL M. Jarosz, L. Kłosiewicz-Latoszek; 2. „Otyłość – Praktyczny podręcznik kliniczny” Robert Kushner, Victor Lavrence, Sudhesh Kumar, medipage; 3.”abc otyłości” red. Naukowa Naveed Sattar i Mike Lean, PZWL; 4.”Żywienie człowieka, podstawy nauki o żywieniu tom 1”, red naukowa Jan Gawęcki; „Żywienie człowieka zdrowego i chorego, tom2”  red naukowa M. Grzymisławski, J. Gawęcki;  5.„Podstawy dietetyki” pod red. Jacka Bujko wydawnictwo SGGW; 6.„Podstawy żywienia klinicznego” red.n. L. Sobotka; 7.„Normy Zywienia Człowieka-Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych” red Mirosław Jarosz, Barbara Bułhak-Jachymczyk; 8.Interna Szczeklika red. Prow. Piotr Gajewski; 9.www.poradnikzdrowie.pl; www.wikipedia.pl; 10.Zdjęcia pochodzą ze strony pixabay.com, unsplash.com i własne;